Vadeli İşlem Nedir? Nasıl Yapılır?

Vadeli İşlem Nedir? Nasıl Yapılır?

Finans piyasalarında yapılan ticari işlem sonucunda sahibini değiştiren yatırım enstrümanları vade tarihlerine göre türev ve spot piyasa olarak iki gruba ayrılır. Spot piyasa, alım – satıma konu olan enstrümanın, karşılığı olan paranın, işlemin gerçekleştiği sırada değil, takas günü geldiğinde el değiştirdiği piyasadır. Spot işlemleri çoğunlukla hisse senedi, tahvil ve bono araçları üzerinde yapılır.

Peki, vadeli işlem nedir, nasıl yapılır, bakalım:

Vadeli İşlem Nedir?

Vadeli işlemler türev piyasada yapılmaktadır. Sözleşmeye konu olan yatırım enstrümanın teslimatı ve ödemesi, belirlenen ileri bir tarihte gerçekleşecek olmasına rağmen, enstrümanın bugünden alım – satımının yapılmasıdır. Vadeli işlem sözleşmeleri denilince futures sözleşmeleri akıllara gelir. Bu sözleşmeler genellikle borsa piyasasında işlem görmektedir. Sözleşmenin büyüklüğü, miktarı, vade aralığı, teminat oranları gibi kriterler vadeli işlem borsaları tarafından belirlenmektedir.

Türev piyasada işlem gören futures sözleşmeleri standart büyüklüğe sahiptir. Alıcı ve satıcı tarafından sözleşme maddeleri değiştirilemez. Piyasada likiditeyi sağlamak amacıyla sözleşmeler standartlaştırılmıştır. Vadeli işlemler alıcı ve satıcı tarafa; ileri bir tarih için, belirlenmiş bir fiyat, miktar ve kalitedeki enstrümanı bugünden alınıp satılması zorunluluğu getiren sözleşmelerdir.

Vadeli İşlemler Neden ve Nasıl Yapılır?

Vadeli işlemler riskten korunmak, arbitraj ve spekülasyon amaçlı yapılmaktadır. Biliyorsunuz ki borsa araçlarının fiyatları sabit değildir ve aşırı dalgalanmalar görülür. Tamamen fiyat tahminleri üzerine kurulu olan bu sistemde gelecekte fiyatların ne yönde oluşacağı, tüm yatırımcılar için merak konusudur. Çünkü ileri tarihte değer kazanacak araçlardan kâr edilir. Futures sözleşmeler sayesinde belli bir fiyat belirlendiği için ileri tarihte enstrümanın o anki fiyatından işlem yapılmaz.

Borsada Fiyatlar Neden Dalgalanır? 
Öğrenmek için Tıklayın!

Korunma Amaçlı Vadeli İşlemler

Faiz oranlarının ve döviz kurlarının sabit olmaması nedeni ile bir tarafa olumlu yönde etki ederken diğer tarafı olumsuz etkilemektedir. Özellikle kısa vadede yapılan işlemler sırasında dalgalanan fiyattan etkilenmemek mümkün değildir. Bu yüzden, iyi bir borsa bilgisine ve deneyimine ihtiyaç vardır. Çünkü, ekonominin durumuna yön veren alt sebepler, yatırım araçlarının fiyatlarını direkt değiştirecektir. Meydana gelen bu dalgalanmalardan etkilenmemek için korunma amacıyla vadeli işlem yapılır.

Arbitraj Amaçlı İşlemler

Bir malı düşük fiyattan alıp, aynı malı başka piyasada yüksek fiyattan satıp kâr etme işlemine arbitraj denir. Bir nevi döviz kuru farkından yararlanmak gibi düşünebilirsiniz. Aynı anda birden fazla işlem yapılabilmektedir. Piyasalarda arbitraj iki şekilde uygulanabilmektedir. Birincisi, tanımda olduğu gibi aynı özelliği sağlayan ürünlerin, farklı piyasalarda ayrı fiyatlara sahip olmasıdır. İkincisi ise aynı ürünün spot fiyat ve vadeli fiyat arasında taşıma maliyetine göre aradaki fiyat farkını koruyabiliyor olmasıdır. Piyasada deneyimli olan, döviz kurlarının değişimlerini doğru analiz eden yatırımcılar tarafından tercih edilir.

Spekülatif Amaçlı İşlemler

Spekülatif işlem yapan yatırımcılar para kazanmak adına bütün riskleri göze almış yatırımcılardır. Borsada spekülatörler önemli yere sahiptir. Bunun nedeni piyasanın likit ihtiyacını karşılamalarıdır. Bu sayede, akıcı bir yapıya sahip olan borsalarda ticaret işlemleri kolay gerçekleşmektedir. Spekülatörlerin amacı, beklentileri doğrultusunda her fiyat hareketini kazanca çevirmeye çalışmalarıdır. Kısa vadede işlem yaparlar. Borsada kısa vadeli yatırım, uzun vadeye göre daha risklidir.

Sonuç olarak, vadeli işlemler organize olmuş piyasalarda sözleşmeler yolu ile gerçekleşmektedir. Yapılan işlemler; korunma, arbitraj ve spekülasyon amaçlıdır. Beklentinizi karşılayacak amaçta işlem yapabilirsiniz. Ama öncelikle borsayı ve işlevini çok iyi bilmeniz gerekir. Bunun için, aracı kurumlarının eğitim faaliyetlerinden yararlanabilirsiniz. Bu sayede piyasanın mantığını kavrayabilirsiniz. Aynı zamanda geliştirilen demo hesap ve borsa oyunları yardımıyla yaptığınız işlemler doğrultusunda deneyimli yatırımcılar gibi tecrübeye sahip olabilirsiniz. Böylelikle, gerçek hesabınıza geçtiğinizde beklentinizi karşılayabilirsiniz.