Borsada İşlem Gören Yatırım Araçları

Borsada İşlem Gören Yatırım Araçları

Daha iyi koşullar altında yaşamak için yatırım yapmak önemlidir. Yatırım yapmak denildiğinde büyük miktarlar akıllara gelir. Herkesin bütçesi yetmediğinden dolayı birçok kişi küçük miktardaki paralarını değerlendirememektedir. Fiyat tahminleri üzerine kurulu olan borsalarda küçük miktarlarda yatırım yapılabilmektedir. Doğru tahminlerde bulunulduğunda alım – satım arası farktan yüksek kazanç elde edilmektedir.

Belirli merkezlere sahip olan borsalarda ticaret işlemleri aracı kurumlarının vasıtasıyla gerçekleşir. Piyasaya giriş yapmak istediğinizde ya borsa faaliyetini üstlenen kurum ya da banka ile anlaşmanız gerekir. Anlaşma dahilinde yatırım hesabınız açılır. Hesabınıza para yatırdığınız zaman, yatırım işlemlerinize başlayabilirsiniz. Aracı kurumları verilen alım – satım emirlerini borsaya uygun hale getirerek, piyasaya iletirler. Alıcı ve satıcı taraf fiziken bir araya gelmeden, işlemleri elektronik ortamlarda gerçekleşir.

Borsada işlem gören yatırım araçları; kıymetli evraklar, emtialar, pariteler, borsa endeksleri ve türev araç olarak isimlendirilen sözleşmelerdir. Yatırım araçları özelliklerinden dolayı kendi içinde gruplara ayrılır. Kıymetli evrakların içerisinde hisse senedi, bono, tahvil gibi değerli kağıtlar bulunur. Emtialarda çok fazla çeşide sahip olduğu için değerli madenler, sanayi metalleri, hammaddeler, kimyasallar, enerji ve tarım ürünleri olarak alt gruplara ayrılır. Türev araç olarak bilinen sözleşmeler aracılığıyla tüm yatırım araçlarına vadeli işlem yapabilirsiniz.

Peki, borsada işlem gören yatırım araçlarını detaylı olarak tanımak gerekirse;

Kıymetli Evraklar

Borsada işlem gören araçlar içinde en fazla yatırımı yapılan kıymetli evraklardır. Bunun nedeni hisse senetlerinin yatırımcılara yüksek kazanç sağlamaları, tahvil, bono, çek, poliçe gibi araçlara yapılan yatırımlarda riskin az olmasıdır. Yatırımcılar genelde riski düşük kâr getirecek enstrümanlara yatırım yapmak isterler. Bu nedenle birçok kişi portföyünü kıymetli evraklardan oluşturur.

Peki, hisse senedi, tahvil ve bono nedir, yatırımları nasıl yapılır, gelin birlikte bakalım:

Hisse Senetleri

Hisse senedi, sermaye şirketlerinden birine ortak olduğunuzu belgeleyen resmi evraktır. Payınızı belgelemek amacı ile çıkartılırlar. Anonim şirketler, sermayesi paya bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kurumlar, kıymetli evrakları çıkarma yetkisine sahiptir. Senetler, taraflara bazı hak ve sorumluluklar yüklemektedir. Ortaklık hakkı, rüçhan hakkı, kâr payı hakkı örnek olarak gösterilir. Borsada yapılan yatırımda dönem sonunda kâr payı hakkına sahip olunduğu için ayrıca gelir elde edilir. Bu yüzden genellikle uzun vadede yatırım yapılarak, hem alım – satım arası farktan hem de temettü dağıtımlarından kazanç sağlanır.

Hisse senetleri borsada işlem görebilmeleri için, şirketin borsaya kote (kayıt) olması gerekir. Senetlerin ticareti yapılabilmesi için şirketler borsaya talepte bulunurlar. Denetçiler tarafından denetlenen şirketler, belirlenen kriterlere uygunsa kabul değilse reddedilirler. Uygun görülen şirketler senetlerini borsalar aracılığıyla halka arz ederler. Bu sayede ekonomiye kaynak yaratılırken, sermayelerini büyütmüş olurlar. Hamiline yazılı senetler piyasada işlem görmektedir. Diğer senetlerin işlem görmeleri için hamiline olarak çevrilmeleri gerekir. Çevrilmeyen senetler borsada işlem göremezler.

Tahvil

Anonim şirketlerin kendine kaynak yaratmak, sermayesini güçlendirmek için çıkardığı, vade süresi 360 günden uzun olan borç senetleridir. Üzerinde yazılı olan kupon veya sermaye vadesinin süresi dolduğu zaman borçlu olan şirketin, yatırımcıya borcunu ödemesine dayanan bir yatırımdır. Şirket tarafından çıkarılmış senetler birçok çeşide sahiptir. Bunun dışında, devletin çıkardığı devlet tahvilleri de borsada işlem görür. Riski az görülse de tahvil alımı yapılacağında karşı tarafın mali analiz raporlarının incelenmesi gerekir. Borsada en çok işlem hacmine sahip olan devlet tahvilleridir.

Bono

Vade aralığı 60 günden az 360 günden fazla olmayan çıkarılan menkul kıymetlerdir. Tahviller gibi bonolarda borçlanma senetleridir. Borsada alım – satım işlemlerinin yapılması için, önceden belirlenmiş ibarelerin üzerinde yazılı olması gerekir. Yatırımcılar tarafından hazine bonoları tercih edilmektedir. Karşı taraf devlet olduğu için borç verilen paranın vade bitiminde faizi ile geri alınabilmesidir.

Emtialar

Emtialar ticarete konu olan tüm mal varlıkların tümüne verilen isimdir. Borsada çok sayıda ürün işlem görmektedir. Düşük fiyata sahip oldukları için çoğu yatırımcı birikimlerini emtialara yatırım yaparak değerlendirir. Yoğun olarak talep gören emtialar; altın, gümüş, bakır, petrol, kakao, buğday, mısırdır. İşlem hacmi arttığı için alım – satım işlemleri özel ürün borsaları adı altında yapılmaktadır. Ayrıca, vadeli işlem ve opsiyon borsalarında, sözleşmeler aracılığıyla emtialar vadeli olarak işlem görmektedir.

Borsa yatırım araçlarının fiyatları anlık olarak dalgalanmaktadır. Özellikle döviz fiyatlarında kriz dönemlerinde aşırı iniş çıkışlar gözlemlenmiştir. Bu zamanlarda yatırımcılar fiyatlarında çok fazla iniş çıkış yaşamayan emtialara yönelmişlerdir. Elde edilen sonuçlara göre emtiaların güvenilir araç olduğu ispatlanmıştır. Genellikle faizlerin düşük olduğu zamanlarda emtia yatırımı yapmak daha kârlıdır. Gelecekteki oluşacak fiyat eğilimleri, piyasa takibi ile kolayca anlaşılmaktadır.

Pariteler

Borsalarda en yüksek işlem hacmine sahip olan yatırım araçları dövizlerdir. Piyasada tüm para birimleri pariteler şeklinde işlem görmektedir. Dövize yatırım yapmak istiyorsanız, öncelikle parite fiyatının nelerden etkilendiğini bilmeniz gerekir. Dünya üzerinde meydana gelen her türlü olay, yatırım araçlarının değerlerine olumlu veya olumsuz olarak yansımaktadır. Biliyorsunuz ki alım – satım arası farktan kâr elde edildiği için, gelecekte değer kazanacak araçlara yatırım yapılmalıdır.

Parite iki farlı ülkenin para birimlerinin bir araya gelmesi ile oluşur. Ülke ekonomilerinin dinamikliğine göre para birimleri majör, minör ve egzotik olmak üzere 3 ana gruba ayrılır. Borsada genellikle majör döviz çiftleri işlem görür. Ülkemiz yatırımcıları çoğunlukla minör ve egzotik pariteler üzerinden yatırımlarını gerçekleştirirler. Dövizlerin fiyatları anlık olarak değiştiği için bu durumu avantaja çevirmeniz için, sürekli borsa takibi ve fiyat analizi yapmanız gerekir. Bu sayede kâr getirecek paritelere yatırım yapabilirsiniz. Aynı zamanda forex piyasasında döviz yatırımı daha avantajlı olanaklar altında yapılmaktadır. Piyasanın likit yapısı günlük kazanç elde edilmesini mümkün kılmaktadır.

Borsa Endeksleri

Hisse senetleri gibi yüksek işlem hacmine sahip olan endeksler de yüksek kazanç getirmektedir. Farklı sektörlere ait senetlerin; fiyat, maliyet, satış performansı ölçülmektedir. Bu sayede, kâr getirecek araçlar kolaylıkla bulunmaktadır. Aynı zamanda temel ve teknik analiz yöntemlerine başvurularak ileri tarihte oluşacak fiyat eğilimlerin yönü daha doğru tahmin edilmektedir. Borsada yurt içindeki şirketlerin endekslerine yatırım yapılırken forexte dünya endekslerine kolaylıkla yatırım yapılmaktadır. Borsa endeksi yatırımı nasıl yapılır, öğrenmek için tıklayınız.

Endeks yatırımları risk içerdiği için, daha çok bilindik şirketlerin endekslerine yatırım yapılmaktadır. Örnek vermek gerekirse; ülkemizde en çok BIST 100 endeksi işlem görmektedir. Forex piyasasında dünyaca ünlü şirketlerin endekslerine işlem platformunda verdiğiniz emir doğrultusunda anında alım – satım işlemi yapabilirsiniz. Avantajlı işlem özellikleri sayesinde aradaki farktan yüksek kazançlar elde edebilirsiniz. S&P 500, Dow Jones, DAX 30, Nasdaq gibi dünya sektörünün önde gelen endeksleridir. İnternet aracılığıyla dünya üzerindeki gelişmelere anında ulaşabilir, fiyatların ne yönde gelişeceğinin kararını verebilirsiniz. Buna bağlı olarak hangi yönde işlem açmanız gerektiğini belirleyebilirsiniz.

Türev Araçlar

Türev piyasalarda işlem gören; futures, forward, opsiyon ve swap sözleşmeleri türev araçlardır. Vadeli işlem borsaları adı altında alım – satım işlemleri yapılır. Sözleşmeler standarttır. Belirlenmiş bir yatırım aracına, belirli vade süreleri aralığında miktar, kaliteye sahip olan malın bugünden alım – satım yapılması hakkı veren sözleşmelerdir. Borsa araçlarının fiyatları birbirinin değişmesine neden olurken, sözleşmeler sayesinde araçların fiyatlarında herhangi bir değişiklik görülmez.

Yatırımcılar riskten korunmak amaçlı vadeli işlem yapmaktadır. Küçük miktarda sermaye ile yüksek işlem hacmine sahip olan pozisyonlara yatırım yapılabilmektedir. Bu işlemler piyasanın likit hale gelmesini sağlar. Sözleşmeler aracılığıyla yatırım araçlarının bugünden alım – satımının yapılması, alıcı ve satıcı tarafın anlık fiyat değişimlerinden korunmasını sağlamaktadır. Daha birçok avantaja sahip olması nedeni ile yatırımcıların güvenle birikimlerini değerlendirdiği araçlardır. Yapılan işlemler sonucunda beklentiler karşılanmaktadır.

Sonuç olarak, borsalarda yatırım yapabileceğiniz çok sayıda enstrüman bulunmaktadır. Piyasaya küçük miktar yatırarak giriş yapabilirsiniz. Birçok değişken üzerine kurulu olduğu için riskleri en aza indirebilmeniz için, borsanın mantığını kavramanız gerekir. Uzmanlar tarafından, aracı kurumlarının internet üzerinden sunulan eğitim faaliyetlerinden yararlanmanız önerilir. Bu sayede püf ve dikkat etmeniz gereken noktaları kısa sürede öğrenebilirsiniz. Deneme hesapları yardımıyla deneyimli borsacılar gibi tecrübe kazanabilirsiniz. Gerçek hesabınızda yaptığınız işlemlerin sonucunda profesyoneller gibi yüksek miktarda kazanç elde edebilirsiniz.